BİR CİNAYETİN ARDINDAKİ DRAM: GİRESUN EŞREF BEY ŞARKISI

OpenAlex Türkçe

Bu makalede icra ve yaratım ortamı Giresun olan “Giresun Eşref Bey Şarkısı” ya da bilinen adıyla “Giresun Üstünde Vapur Bağrıyor” konusu, hikâyesi, yapısal ve işlevsel özellikleri bakımından incelenmektedir. Türkü, Giresun’un fındık tüccarlarından Eşref Bey adlı bir esnafın aralarında geçen tartışma neticesinde yakın arkadaşı Hakkı tarafından öldürülmesini konu edinmektedir. Ölümün ardından şekillenen hikâyeye bakılırsa Eşref Bey’in henüz yirmi dokuz yaşında gerçekleşen beklenmedik vefatı sevenlerini üzmüştür. Cenazesinde yakılan ağıtlar bir hikâyenin ve türkünün habercisidir. Sözleri ve müziği cenaze ağıtları çevresinde Giresun’un ünlü kemençe sanatçısı Piçoğlu Osman tarafından oluşturulan Giresun Eşref Bey Şarkısı türü bakımından bir ağıttır. Bilindiği üzere Giresun ve özelde Görele ilçesi kemençeli ezgilerin oldukça yaygın olduğu yörelerden biridir. Genellikle doğaçlama söylenen atma türkülerden oluşan kemençeli ezgiler, söz ve ezgi bakımından hareketli müzikler olarak görülmektedir. Bu makalede incelenen türkü konusu ve türü bakımından bir ağıttır. Ancak türkünün metronomu artırılarak bu ağıt karakterini değiştiren versiyonları da vardır. Makalede ağıtların türküye dönüşme süreci, sözleri ve müziği Piçoğlu Osman’a ait olan Giresun Eşref Bey Şarkısı üzerinden incelenecektir. Ayrıca türkünün müzikal özellikleri de birbirinden farklı icralardan hareketle ele alınacaktır. Genellikle çevresi tarafından sevilen bir kimsenin vefatı üzerine yakılan ağıtlar kendine özgü bir ezgiye sahiptir. Belli bir olay çevresinde icra edilen ağıtların genellikle bir hikâyesi olduğu düşünülmektedir. Ağıta konu olay kişinin bir hastalık sebebiyle veya kendiliğinden vefatı olabileceği gibi, ölümün ardında toplumu derinden sarsan dramatik bir olay da olabilir. Bu bakımdan hikâyeli türkülerin önemli bir bölümü de ağıtlardan oluşmaktadır. Bu türkülerde her ne kadar ağıtı ortaya çıkaran bir yaşanmışlık olsa da müzikal yapı daha baskındır. Hikâye ise genellikle türkünün nasıl ortaya çıktığını hatırlatan ve sözlü kültür yoluyla dilden dile aktarılan bir olaydır. Bu özellikleriyle ağıt türküler, Türk halk müziğini besleyen en zengin türlerden biridir. Makalede Giresun Eşref Bey Şarkısının ortaya çıkmasına neden olan olayın yerel kaynaktan derlenen hikâyesi, ulusal basına yansıması ve cinayet üzerine yayımlanan haber örnekleri karşılaştırmalı olarak incelenecektir.